02 Eylül 2014 Salı
 
Sitede Ara
Bana Ulaşın
Bize Sorun
Bir Fikrim Var
Çözüm Arıyorum
Gündem
Kongre ve Konferanslar
Atamalar
Kariyer İmkanları
KAYNAK DOKÜMANLAR  
BEBEK ÖLÜMLERİ İZLEMİ SİSTEMİ
28.09.2011

Yıllar içerisinde ülkemizin sağlık göstergelerinde de dünya genelinde meydana gelen değişimlere paralel olarak önemli gelişmeler sağlanmıştır.

Bebek ölüm hızımız Türkiye Nüfus Sağlık Araştırması (TNSA) sonuçlarına göre 1988 yılında 77,7 iken 2003 yılında binde 29, 2008 yılında binde 17 olarak açıklanmıştır.


5 yaş altı ölüm nedenlerine yönelik Devlet İstatistik Enstitüsünün verileri olmakla birlikte ülkemizde bebek ölümlerinin tespitine ve nedenlerinin belirlenmesine yönelik sağlıklı bir kayıt sistemi bulunmamaktadır.   


2005 yılında çocuk sağlığı alanında yürütülen çalışmalara kaynak teşkil etmesi ve hâlihazırda yürütülen rutin hizmetlerin ve özel programların takibi amacıyla Bebek Ölümü Kayıt-Bildirim Formu hazırlanmış ve 78 sayılı Genelge ile ülke genelinde uygulamaya başlanmıştır. Söz konusu form ile “doğumdan sonraki 365 gün içinde tüm nedenlerle meydana gelen ölümler”, aylık olarak ilde bulunan tüm sağlık kuruluşlarından (kamu, özel) toplanmaya başlanmıştır.

Her bebek ölümü için ayrı olarak doldurulan formun bir kopyası Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğüne gönderilmektedir.
Bu form ile; gebenin izlem, akrabalık durumu, doğumun yapıldığı yer, doğuma dair bazı bilgiler ve ölüm nedenleri toplanmıştır.
Form 2006 yılında değerlendirilmiş ve aksayan yerleri düzenlenmiştir. 2007 yılından itibaren de bildirimi yapılan ölümlerin SPSS’ e veri girişi yapılmaya başlanarak analizleri gerçekleştirilmiştir. 2008 yılı 2. yarısından itibaren yapılan çalışmalar ile, mükerrer bildirimler ve sahada tespit edilen ancak ölümün gerçekleştiği yer tarafından bildirilmeyen vakalar takip altına alınmıştır. Ayrıca formda eksikliği ve yanlışlığı tespit edilen durumların düzeltilmesi sağlanarak verilerin güvenilirliği artırılmaya çalışılmıştır.  Belirlenen kriterlere uygunluğu değerlendirilerek ölü doğumlar ve bebek ölümleri ayrımı iller düzeyinde gerçekleştirilmiştir. 


11.11.2008 tarihi itibariyle üniversiteler ve devlet hastanelerinden yenidoğan, sosyal pediatri, çocuk enfeksiyon, genel pediatri, halk sağlığı, kadın doğum ve genetik uzmanlarından oluşan Bilimsel Çalışma Grubu oluşturulmuştur. Hazırlanacak sisteme uygun olacak ve ölüm nedenlerinin tespitinde yeterli ve detaylı bilgileri verecek verileri içerecek şekilde perinatal ve bebek ölümleri formu revize edilmiş, 2009 yılından itibaren kullanılan ve ekte de yer alan şekle getirilmiştir. Yine aynı grupla 2008 bildirimlerinden Hacettepe Nüfus Etüdleri Enstitüsü işbirliğinde seçilen örneklem ile bir araştırma planlanmıştır. Vakalar İl İnceleme Komisyonlarını kuran bildirimi yapan illere gönderilerek ölümlerin ayrıntılı incelemeleri gerçekleştirilmiş, ölüm nedenleri ve önlenebilirlik durumları hem il İnceleme Kurulları hem de Çalışma Grubu tarafından değerlendirilmiştir. 

 
Yapılan çalışmalar sonucunda; bebek ölümlerini bu seviyeden daha aşağı seviyelere düşürebilmek için bugüne kadar yürütülen çalışmalardan daha fazlasına ihtiyaç duyulduğu görülmüştür. Her bebek ölümünü izleyerek nedenini ortaya çıkarmak ve bir daha aynı nedenlerle oluşabilecek bebek ölümlerinin önlenmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu gelişmeyi ise ancak iyi işleyen kayıt ve bildirim sistemi ile sağlamanın mümkün olacağı ve mevcut sistemde bazı aksaklıklar olduğu görülmüştür.


Yapılan çalışmalar sonucunda 04 Mayıs 2009 tarih ve 31 sayılı Genelge ile yeni bir izlem sistemi oluşturularak “Bebek Ölümleri İzlemi Sistemi” yürürlüğe girmiştir.


Sistemle amaçlanan her bebek ölümünün tespit edilmesi, ilde gerçekleşen ölümün nedenleri ve süreç değerlendirmesi sonrasında gerekli önlemlerin alınarak aynı nedenlerle tekrarlayacak bebek ölümlerinin önlenmesidir. 


Bildirimlerde sınırlama getirilmesi gerekliliği doğduğundan 22 gebelik haftası ve 500 gr doğum ağırlığı kıstas alınmıştır. Bu 2 kriterden biri sağlandığı takdirde kayıt altına alınarak bildirim ve incelemeleri yapılmaktadır. Kurul kararıyla gerçekleştirilen gebelik tahliyeleri ile 1 yaş ve üzeri sistem dışında bulunmaktadır.


 Sistem kapsamında her ilde bir İl Bebek Ölümlerini İzleme Sorumlusu (tercihen AÇSAP Şube Müdürü) belirlenmiştir. İlçede sağlık grup başkanları, bakanlığa bağlı her sağlık kuruluşunda sorumlu personeller belirlenmiş olup, 112 Hizmet Birimleri (sevk sırasında gerçekleşen ölümler için), özel hastanelerde mesul müdür, üniversite hastanelerinde bir personel, defin ruhsatı vermekle görevli belediye tabiplikleri, köy muhtarları bildirimde bulunmakla yükümlü tutulmuştur. İlçe Sağlık Grup Başkanlıkları ayrıca İlçe Jandarma birimlerince tespit edilen ölümleri aylık olarak temin etmekle yükümlü tutulmuştur.


Ayrıca her ilde; Sağlık Müdürü veya görevlendireceği Sağlık Müdür Yardımcısının Başkanlığında “Bebek Ölümlerini İnceleme Kurulu” oluşturulmuştur. Bu kurulda; AÇSAP Şube Müdürü, Yataklı Tedavi Hizmetleri Şube Müdürü, En az 1 Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı (En fazla 3 uzman görevlendirilmesi ve varsa bu uzmanlardan biri üniversite, biri özel sektörde görev yapan hekimler arasından seçilmesi), 1 Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı ve Birinci Basamak Sağlık Kuruluşlarında görev yapan 1 pratisyen hekim bulunmaktadır. Kurul sadece bu üyelerle sınırlandırılmayıp, gerek görüldüğü hallerde Kurul Başkanınca ihtiyaç duyulan uzmanlık dallarından hekimleri de davet etmektedir.


 Bebek Ölümleri İzlemi Sisteminde tüm ölümlerin tespit edilebilmesi ve mükerrer bildirimlerin önüne geçmek için bildirimlerin ölümün gerçekleştiği yer/kurumca aylık olarak yapılması esas alınmaktadır. Sistem 3 aşamadan oluşmaktadır.


1. Aşama “ölümlerin tespiti”; Yukarıda belirtilen bildirim yapmakla yükümlü birim ve kişilerce tespit edilen ölümler bir üst kuruma ve sonucunda İl Sağlık Müdürlüğüne aylık olarak bildirim yapılmaktadır. İl Sağlık Müdürlükleri AÇSAP Genel Müdürlüğüne bildirim yapmak dışında, kendi kurumlarında gerçekleşen bir başka ilde ikamet etmekte olan ilin bebeğini de ilgili ile bildirmekle yükümlüdür.
Saha çalışmalarında başka ilde öldüğü tespit edilen vakalarda, ölümün gerçekleştiği il bildirimde bulunmamışsa; ölüm yeri netleştirilerek ölümün gerçekleştiği ilin İnceleme Kurulunun ihtiyaç duyacağı belgeler ile kurumlarında ölümü tespit edebilecekleri bilgiler iletilmektedir.   


2. Aşama “ölümlerin incelenmesi”; Ölümlerin incelenmesi her ay ölümün gerçekleştiği il kurulunca gerçekleştirilmektedir. Her bebek ölümünün oluşturulan İl İnceleme Kurulunca incelenerek “temel ölüm nedeni, son ölüm nedeni, ara ölüm nedenleri” ve ölümün mevcut koşullarda önlenebilirlik durumuna karar vermesi gerekmektedir. Ölümün önlenebilirlik durumunun belirtilmesi, hangi aşamada daha çok sorun yaşandığının tespit edilmesi ve bu alana özel müdahalelerin belirlenebilmesi için son derece önemlidir. Kurul incelemeler sırasında; ev halkı tespit fişi, sağlık kuruluşu dışında gerçekleşen ölümler için sözel otopsi formu, sosyal güvence durumu, gebe izlem kartı, bebek izlem kartı, epikriz raporu, defin ruhsatı, yapılmışsa otopsi raporu belgelerinden ve ihtiyaç duyduğu diğer belgelerden yararlanmaktadır. Kurul perinatal ve bebek ölümleri bilgi formu üzerinde varsa eksik bilgi ve yanlışlıkları düzelterek İnceleme Kurulu Çalışma Formu üzerinde gerekli değerlendirmeleri yapmaktadır. Sistem kapsamında ölümler ölümün gerçekleştiği il kurulu tarafından incelenmekle birlikte, başka bir ilde ikamet eden bebeklerin ölümlerinde; ölen bebeğe ve gebeye ait belge ile kurulun ihtiyaç duyacağı diğer bilgilerin ikamet ettiği il tarafından hazırlanıp incelemeyi yapan ilin kuruluna göndermekle sorumludur.


Başka bir ile tedavisi için sevk edilen ancak yolda ölerek kuruma ex duhul olarak gelen bebeklerde inceleme sevki yapan ilin Kurulunca gerçekleştirilmektedir.


Ayrıca İl İnceleme Kurulu ay içerisinde meydana gelen bütün bebek ölümlerinin incelenmesi tamamlanınca ilde alınması gereken önlemleri belirleyerek İl Sağlık Müdürüne sunmaktadır.


Her ayın sonunda Bebek Ölümlerini İnceleme Kurulu tarafından düzenlenen raporlar eklerindeki belgelerle birlikte AÇSAP Genel Müdürlüğüne gönderilmektedir. Buna ek olarak başka ilde ikamet eden bebeklerin inceleme sonuçları ilgili ile de gönderilerek inceleme sonucundan haberdar edilmektedir.


3. Aşama “sonuçların analizi ve duyurulması”; İllerden her ayın sonunda bildirimi yapılmış olan form ve kurul inceleme raporları SPSS de veri girişi yapılarak, kontrolleri yapılan veriler analiz aşaması sonrası duyurulmaktadır.

Yıllara göre bebek ölüm nedenleri (İlk 5 neden);
Ölüm nedenleri 2007 (%) 2008 (%) 2009 (%)
Prematürite 22.7 27.9 29.8
Konjenital anomali, 18.1 14.8 16.0
KKH 9.6 6.4 5.2
Sepsis 8.4 11.1 10.6
Perinatal Asfiksi 6.1 6.3 4.3

 
TNSA en son olarak 2008 yılında yapılmış ve bebek ölüm hızı binde 17 olarak bulunmuştur. Bilindiği üzere bu 2003-2008 yılları arasındaki değeri temsil etmektedir. Tahminen 2006 yılı sonu durumu göstermektedir. Bakanlığımızın aktif sürveyans ile veri toplamaya başlamasını takiben veri kalitesinde çok önemli gelişmeler sağlanmıştır. 2008 yılı için Bakanlığımızca toplanan verilerin sonucunda bebek ölümü binde 14.8, 2009 yılı içinse binde 13.1 olarak bulunmuştur. Bu sonucun uyumlu olduğu bilimsel çalışmalarla da kanıtlanmıştır. 2010 yılı içinde 10.1 olarak gerçekleşmiştir.




2014  © T.C. Sağlık Bakanlığı IDEA